Năm 2003, khi Cristiano Ronaldo lần đầu khoác áo Bồ Đào Nha, thứ anh nhận lại không phải một tờ giấy trắng.
Đội tuyển Bồ Đào Nha lúc ấy đã đi qua hơn tám mươi năm: từ bóng đá Olympic những năm 1920, đến World Cup chấn động thế giới của Eusebio năm 1966, rồi hàng chục năm lạc lối, sự hồi sinh thập niên 1980, và nhóm người sau này được gọi là "thế hệ vàng". Khi anh ra sân, Figo đã là Quả bóng Vàng, Rui Costa nổi danh khắp châu Âu, Couto, Baía, João Pinto, Pauleta mỗi người một chỗ đứng. Đội còn hai lần vô địch World Cup U20, và từng vào tứ kết Euro 2000.
Ngày 18 tháng 12 năm 1921, Bồ Đào Nha đá trận chính thức đầu tiên trong lịch sử đội, thua Tây Ban Nha 1-3 tại Madrid. Alberto Augusto ghi bàn đầu tiên trong lịch sử đội, Cândido de Oliveira làm đội trưởng.
Thời ấy, Olympic mới là sân khấu bóng đá quan trọng nhất. Olympic Amsterdam 1928, Bồ Đào Nha thắng Chile 4-2, thắng Nam Tư 2-1, đến tứ kết thua sát nút Ai Cập 1-2. Lần đó người ta mới thấy một chút hy vọng.
Họ không tham dự World Cup đầu tiên năm 1930. Vòng loại 1934 thua Tây Ban Nha hai trận, trong đó một trận tại Madrid thảm bại 0-9. Năm 1938 bị Thụy Sĩ chặn ngoài cửa, rồi Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ. Sau chiến tranh vẫn gian nan: năm 1950 bị Tây Ban Nha loại, năm 1954 bị Áo nghiền nát với tổng tỷ số 9-1, năm 1958 và 1962 liên tiếp vắng mặt. Dù có lần thắng Italy 3-0 tại Lisbon, họ vẫn không vào được vòng chung kết.
Bước ngoặt đến cùng sự trỗi dậy của Benfica. Năm 1961 và 1962 liên tiếp vô địch Cúp C1 châu Âu, giúp Bồ Đào Nha có một nhóm cầu thủ đã quen sân khấu lớn. Năm 1966, đúng 45 năm sau trận đấu đầu tiên, Bồ Đào Nha lần đầu lọt vào World Cup.
Đội bóng này mang màu sắc thời đại phức tạp: lúc ấy Bồ Đào Nha vẫn dưới chế độ độc tài, còn đánh chiến tranh thuộc địa ở châu Phi. Những trụ cột như Eusebio, Coluna đều sinh ra trên lãnh thổ châu Phi, thành công của đội bị chính quyền lấy làm công cụ tuyên truyền.
Vòng bảng, Bồ Đào Nha thắng Hungary 3-1, thắng Bulgaria 3-0, rồi 3-1 hạ nhà đương kim vô địch Brazil. Lần đầu xuất hiện đã làm cả thế giới kinh ngạc.
Tứ kết gặp CHDCND Triều Tiên, mới 25 phút họ đã bị dẫn 0-3. Thời khắc then chốt, Eusebio đứng ra, một mình ghi bốn bàn, đưa đội lội ngược dòng kinh thiên 5-3. Đây cũng là một trong những màn trình diễn cá nhân vĩ đại nhất lịch sử World Cup.
Bán kết, Anh chặn đường tại Wembley với tỷ số 2-1, Eusebio ghi bàn từ chấm phạt đền. Trận tranh hạng ba, Bồ Đào Nha thắng Liên Xô 2-1. Eusebio với 9 bàn giành Chiếc giày vàng, Bồ Đào Nha khép lại ở hạng ba. Đó đến nay vẫn là thành tích World Cup tốt nhất của họ.
Độ cao của thế hệ Eusebio, Bồ Đào Nha không nối được. Họ vắng mặt World Cup 1970. Trận then chốt năm 1974 hòa Bulgaria 2-2 rồi bị loại, rồi liên tiếp lỡ World Cup 1978, Euro 1980 và World Cup 1982.
Điểm sáng duy nhất là Cúp Độc lập Brazil năm 1972: Bồ Đào Nha bất bại vòng bảng, lần lượt hạ Ecuador, Iran, Chile, Ireland, Argentina, Liên Xô, hòa Uruguay, đi thẳng vào chung kết. Cuối cùng bị Jairzinho kết liễu tại Maracana, thua Brazil 0-1.
Lần hồi sinh nghiêm túc tiếp theo phải đợi đến đầu thập niên 1980. Vòng loại Euro 1984, ngày 13 tháng 11 năm 1983 tại Lisbon gặp Liên Xô, Bồ Đào Nha chỉ cần một trận hòa. Rui Jordão ghi phạt đền ở hiệp một, 1-0 đưa đội vào vòng chung kết. Chalana là ngôi sao chói nhất giải đó. Jordão, Bento, Carlos Manuel và Fernando Gomes hợp thành bộ khung mới.
Ở vòng chung kết, họ hòa Tây Đức 0-0, hòa Tây Ban Nha 1-1, thắng Romania 1-0. Bán kết gặp chủ nhà Pháp: Domergue mở tỷ số, Jordão đón đường chuyền của Chalana gỡ hòa, hiệp phụ Jordão ghi thêm một bàn, Pháp do Domergue kéo lại, Platini kết liễu ở phút cuối hiệp phụ, 3-2. Đây là lần đầu Bồ Đào Nha trở lại tứ kết một giải lớn kể từ năm 1966.
Vòng loại World Cup 1986, Bồ Đào Nha thắng Tây Đức 1-0 tại Stuttgart, Carlos Manuel ghi bàn quyết định, sau 20 năm trở lại World Cup.
Ai ngờ giải này bị chuyện ngoài sân phá hỏng hoàn toàn. Đội đóng quân tại Saltillo. Cầu thủ và liên đoàn vì tiền thưởng, hoạt động thương mại và điều kiện tập luyện mà cãi nhau không dứt, thậm chí dọa đình tập. Trên sân họ thắng Anh 1-0 trận mở màn, rồi thua liên tiếp Ba Lan và Maroc, thua 1-3, đứng cuối bảng bị loại. Huấn luyện viên Torres ra đi, nhiều cầu thủ bị gạch tên, đội sau đó vắng mặt Euro 1988, World Cup 1990 và Euro 1992.
Thành quả đến rất nhanh. Năm 1989, Bồ Đào Nha trước đoạt chức vô địch châu Âu U16, rồi ở giải trẻ thế giới tại Saudi Arabia thắng Nigeria 2-0 trong trận chung kết để lên ngôi. World Cup U20 trên sân nhà năm 1991, đội có Figo, Rui Costa, João Pinto, Couto và Jorge Costa hòa Brazil 0-0 ở chung kết, rồi lại vô địch trên chấm phạt đền tại sân Luz. Nhóm trẻ lớn lên cùng nhau, nếm áp lực giải lớn từ sớm, chính là hạt nhân của thế hệ vàng sau này.
Họ trước hết lỡ World Cup 1990 và Euro 1992. World Cup 1994 lại xếp sau Italy và Thụy Sĩ nên công toi. Đến Euro 1996, Bồ Đào Nha cùng bảng Croatia, Đan Mạch, Thổ Nhĩ Kỳ và giành ngôi đầu. Tứ kết lại bị cú vô lê nổi tiếng của Poborsky bên phía Séc vượt qua Baía, thua 0-1. Cả một thế hệ cầu thủ kỹ thuật, từ đó cùng bước lên sân khấu.
Đến Euro 2000, Bồ Đào Nha đã là một trong những đội kỹ thuật tinh tế nhất châu Âu. Trận mở màn gặp Anh, đối phương dẫn hai bàn chỉ trong 18 phút nhờ Scholes và McManaman. Bồ Đào Nha gỡ liên tiếp ba bàn: Figo, João Pinto, Nuno Gomes mỗi người một bàn, lội ngược dòng 3-2. Sau đó thắng Romania 1-0, thắng Đức 3-0, tứ kết loại Thổ Nhĩ Kỳ 2-0, Nuno Gomes lập cú đúp.
Bán kết gặp Pháp, Nuno Gomes mở tỷ số, Henry gỡ hòa, hiệp phụ Zidane đá phạt đền kết liễu. Bốn kỳ giải lớn, hai lần vào tứ kết, thế hệ vàng vẫn luôn thiếu một chiếc cúp của đội tuyển trưởng thành.
Năm 2002, Figo với tư cách đội trưởng đã có Quả bóng Vàng, Rui Costa ngồi giữa sân, Pauleta đá cao nhất trên hàng công. Trận đầu Bồ Đào Nha bất ngờ thua Mỹ 2-3. Trận sau thắng Ba Lan 4-0, Pauleta lập hat-trick, Rui Costa ghi bàn. Trận cuối gặp Hàn Quốc, Park Ji-sung ghi bàn quyết định, João Pinto và Beto cùng bị truất quyền thi đấu. Bồ Đào Nha thua 0-1, dừng ở vòng bảng.
Năm 2003, cậu thiếu niên Madeira mặc áo số 16, vẻ còn non nớt, bước vào đội tuyển. 13 năm sau, tại Euro 2016, anh với tư cách đội trưởng nâng cúp Henri Delaunay, tự tay lấp đầy giấc mơ mà thế hệ vàng chưa làm xong.
Từ Eusebio đến thế hệ vàng, rồi đến Cristiano Ronaldo, bóng đá Bồ Đào Nha đã chờ nửa thế kỷ. Bạn thấy trong ba thế hệ ngôi sao này, ai mới là ngọn cờ thực sự của Bồ Đào Nha? Hãy bàn ở phần bình luận.
Cập nhật lúc 2026-10-04 18:57